در معصور انار ترش هر صباح يا هر شام و آنجا كه سبب غلبهء رطوبات معده باشد و بدى هضم و منفعت يافتن از غذاهاى خنك بدان گواهى دهد و هر سه روز يك نوبت بعد طعام قى بايد كردن و طعامهاى خشك خوردن و آب و ميوه ترك كردن و مداومت كنه نمودن و آنجا كه سبب غلبهء رطوبت دماغ بود و غلبهء آب بينى و علامات ديگر سردى دماغ بدان اشتهار كند تنقيهء دماغ بمسهل مناسب بايد كردن و بعد از ان تعديل مزاج آن‌چنان در باب هشتم و غيره مبين شده و پيوسته خيربوا در دهن داشتن نافع آيد و همچنين مداومت حافظ الصحت و آنجا كه سبب كرم معده باشد و لعاب آمدن از دهان در خواب روز گاهى آب در دهن پر شدن و در دل شورش اندك بران شاهد بود نخست علاج گرم به دستورى كه در محلش مذكورست بايد كردن بعده تقويت معده نمودن و اطريفل گشنيزى و حافظ الصحة خوردن و غذاهاى خنك در طرف شب با وجود كرم نافع آيد و مداومت بيخ زرنيخ در دفع كرم مفيد باشد و در جمله اين انواع از امتلاى معده و آب مكرر و ميوه حذر لازم بود و اللّه اعلم بدبوى دهن كه آن را بخر گويند سبب اين رطوبتى بود و اين عفونت يا اندر منبت دندانها و لثه بود يا اندر نفس دندانها و يا اندر تمام سطح دهن بود يا در تمام تن باشد چنانچه اندر حميات وبائى افتد از بعضى سموم و باشد كه صفراى عفن اندر معده باشد و نتن عفونت آنها بدهن و باشد كه قرحه در شش و يا در حوالى آن باشد و بخار آن همراه نفس بر دهن گذرد و باشد كه از خوردن چيزى بدبوى افتد و اين قسم از علاج مستغنى بود علاج آنجا كه سبب عفونت منبت دندانها و گوشت آنها باشد و ترهل آنها و زائل شدن بوى لحظه بمسواك و خلال و شستن بران شاهد بود علاج استرخاى مضمضه بخل عنصل و طبيخ بيخ كز نافع آيد و آنجا كه سبب عفونت دندانها باشد و تغير رنگ آنها بزردى يا بسياهى يا بزردى يا سبزى يا بادنجانى و كرم خوردك بران اشتهاد نمايد چون يكى يا دو يا سه بود و نخواهد بايد كندن دور اكثر دندانها باشد بسفوفات بايد شستن و به تيزاب غير سيمابى نرم مضمضه كردن و روى دندانها را بدانچه ممكن باشد تراشيدن و از شيرينى خوردن پرهيز كردن و پيوسته چيزى خوشبوى قابض ترياقى در دهن داشتن درين جمله نافع بود و آنجا كه سبب آن درد تمام سطح دهن بود زائل شدن لحظه بغرغره و مضمضه نيك آب و اشباه آن و لزج و بدرنگ و بدبوى بودن رطوبات تمام دهن در اكثر اوقات امساك ( 1 ) بكسر اول و نون مشدد يعنى مصطگى است 12 بحر الجواهر ( 2 ) يعنى جوز بوا هندى جاىپهل